Phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non và vai trò của sách trong quá trình tăng cường vốn Tiếng Việt cho trẻ.

30-09-2020 | Tin tổng hợp

Trẻ từ 0 - 6 tuổi là “giai đoạn vàng” để phát triển toàn diện nhất, đặc biệt là khả năng ngôn ngữ. Đây là giai đoạn mà khả năng ngôn ngữ của trẻ phát triển mạnh mẽ nhất trong suốt cuộc đời. Trẻ có thể học được nhiều hơn so với những gì chúng ta tưởng tượng, không chỉ với tiếng Việt mà với cả các ngoại ngữ khác. Việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ cũng là một trong những mục tiêu quan trọng nhất trong Chương trình Giáo dục Mầm non định hướng. Vì ngôn ngữ sẽ giúp trẻ bày tỏ, trao đổi và giao tiếp với nhau trong học tập cũng như vui chơi. Ngôn ngữ còn là phương tiện để giáo dục trẻ một cách toàn diện bao gồm sự phát triển về đạo đức, tư duy nhận thức và các chuẩn mực hành vi văn hoá.

Hiện nay, ngôn ngữ sử dụng trong hệ thống giáo dục quốc dân của nước ta là tiếng Việt. Vì vậy, việc tăng cường tiếng Việt cho trẻ mầm non có ý nghĩa vô cùng quan trọng, nhằm nâng cao khả năng sử dụng tiếng Việt của trẻ, đảm bảo cho trẻ có kỹ năng cơ bản trong việc sử dụng tiếng Việt, tạo tiền đề cho việc học tập, lĩnh hội kiến thức của cấp học tiểu học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục cho trẻ sau này.

Học nói cũng là bước đầu giúp trẻ phát triển tốt về trí tuệ. Vậy làm thế nào để giúp trẻ phát triển ngôn ngữ một cách hiệu quả? Làm sao để trẻ có thể nói tốt, câu từ mạch lạc, và "chuẩn" về ngữ nghĩa? Vấn đề này cần có sự phối hợp đầu tư giữa nhà trường và gia đình, không chỉ phụ thuộc vào những bài học những hoạt động trẻ được học ở trường mà cha mẹ cũng cần đầu tư thời gian tương tác với trẻ phát huy tốt nhất hiệu quả của việc phối hợp giữa trường lớp và môi trường trẻ sinh hoạt hàng ngày.

Trong đa số các phương pháp được đưa ra, thì sách (việc đọc sách cùng trẻ) được xem là một trong những công cụ phù hợp, phương tiện hữu ích đem lại hiệu quả không thể bỏ qua. Thông qua việc được tương tác với sách hàng ngày (xem, nhìn, nghe, chơi...) sẽ giúp trẻ hoàn thiện và phát triển ngôn ngữ tốt hơn.

Vậy vai trò của sách trong việc giúp trẻ mầm non phát triển ngôn ngữ, tăng cường vốn tiếng Việt cụ thể như thế nào?

 

Ngôn ngữ là hình thức được sử dụng nhiều nhất trong giao tiếp và vì vậy, những trẻ được tiếp cận với việc đọc sách từ nhỏ sẽ có xu hướng cảm nhận tốt về sự thay đổi của âm thanh. Điều này có tác động tích cực tới khả năng ngôn ngữ và nhận thức của trẻ. Từ lâu, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra đọc sách cùng trẻ sẽ cung cấp một trong những cơ hội tốt để tiến hành hội thoại, qua đó giúp trẻ xây dựng, phát triển ngôn ngữ nói, đặc biệt là khi trẻ tham gia vào việc trả lời câu hỏi và cùng thảo luận về nội dung cuốn sách.

Theo các nghiên cứu, những ảnh hưởng của việc đọc sách tới khả năng ngôn ngữ cũng như nhận thức của trẻ là tuần hoàn, nhưng diễn tiến một cách tự nhiên. Trẻ càng sử dụng âm thanh để nhận biết từ mới nhiều thì trẻ càng đọc nhiều. Trẻ càng đọc nhiều thì trẻ càng học được nhiều cho tới khi vốn học đó được mở rộng ra và vòng tuần hoàn lại lặp lại.

Trẻ nhỏ có khả năng bắt chước và ghi nhớ rất tốt. Khi được nghe bố, mẹ, cô giáo... kể chuyện, vốn từ của trẻ cũng tăng lên rất nhanh, đặc biệt là những từ ngữ giàu tính nhạc điệu, gợi hình... Qua đó cũng rèn cách thức sử dụng ngôn ngữ mạch lạc, khả năng diễn đạt.

Những hình ảnh minh họa thú vị và văn bản đơn giản của các cuốn sách là cơ hội tốt nhất để khuyến khích trẻ em nói về những gì đang xảy ra trong những hình ảnh và cốt truyện. Lúc này, bộ não của trẻ giống như "miếng mút" có thể "thẩm thấu" thông tin và lưu trữ lại cho quá trình phát triển sau này, đặc biệt là những hình ảnh, âm thanh mà trẻ nghe được.

Đọc sách cho trẻ thường xuyên còn giúp trẻ cảm nhận về phong cách dùng ngôn ngữ qua đó dần dần hình thành phong cách sử dụng ngôn ngữ riêng biệt. Những cuốn sách phù hợp cũng rất quan trọng trong việc giúp trẻ phát triển 

trí tưởng tượng, bộc lộ những ý tưởng mới, phát triển vốn từ, kể cả việc biểu hiện cảm xúc cũng như tư duy.

Với trẻ trong độ tuổi mầm non, nên chọn những sách nào thì phù hợp?

Không chỉ là nguồn tri thức vô giá, sách còn là công cụ, phương tiện quan trọng giúp trẻ nhỏ phát triển ngôn ngữ, khả năng tư duy cũng như biểu hiện cảm xúc. Tuy nhiên, nên chọn sách như thế nào cho phù hợp với trẻ, đặc biệt với trẻ trong giai đoạn mẫu giáo này?

- Chọn loại sách có nhiều tranh ảnh với màu sắc tươi sáng, bắt mắt, mỗi bức tranh là một sự vật cụ thể dễ thu hút sự chú ý của trẻ. Những cuốn sách này phần nào giúp trẻ làm quen với những sự vật xung quanh mình, nhận thức được đồ vật và môi trường sống xung quanh. Cho dù không biết chữ nhưng trẻ có thể ghi nhớ từng từ thông qua các hình ảnh, màu sắc minh họa trong cuốn sách.

- Đối với trẻ mầm non rất nhạy cảm với nghệ thuật ngôn từ, âm điệu, hình tượng nên chọn các loại sách có các bài hát, bài thơ, những câu chuyện cổ tích, thần thoại quen thuộc sẽ rất hấp dẫn đối với trẻ. Việc cho trẻ tiếp xúc với văn học qua các câu chuyện gần gũi và đặc biệt là hoạt động dạy trẻ kể chuyện chính là con đường phát triển ngôn ngữ nhanh nhất cho trẻ. Thời điểm này, thầy cô và cha mẹ nên thường xuyên đọc sách và tương tác cùng trẻ qua hoạt động đọc sách, “chơi cùng sách”. Sẽ rất hiệu quả khi trẻ được cùng xem - nghe kể một câu chuyện ngụ ngôn hoặc cổ tích để dạy cho bé các ngôn từ hoặc tư duy về ngôn ngữ thông qua hình ảnh.

Nên tập trung vào những gì gần gũi, hiện diện xung quanh trẻ. Đặc biệt là những câu chuyện kể: những câu chuyện cổ tích, ngụ ngôn, câu chuyện về các danh nhân,… không chỉ giúp các bé giàu thêm trí tưởng tượng, nâng cao vốn từ vựng mà thông qua đó còn giúp trẻ nhận biết thế giới xung quanh, rèn giũa cho trẻ những thói quen tốt, tính cách tốt.

+ Truyện tranh cũng là một cách để bé mở mang kiến thức và kích thích bé phát triển tính tò mò khám phá về thế giới xung quanh. Bên cạnh hình ảnh minh họa vui nhộn, đặc sắc, nên chọn những cuốn truyện mà những câu đối thoại của các nhân vật ngắn hoặc không thành câu hoàn chỉnh nhưng nếu nội dung mang tính giáo dục cao.

+ Tuyển tập những bài thơ, bài hát, câu đố: Qua loại sách này có thể rèn luyện cho trẻ cách sử dụng ngôn ngữ một cách khéo léo và linh hoạt. Ngoài ra, đây còn là cách để rèn luyện cho trẻ khả năng cảm thụ nghệ thuật từ những câu thơ đầy vần điệu, đọc như là đang nghe lời hát, điệu ru hay kể chuyện...

+ Những bộ sách phát triển kĩ năng, phát triển tư duy được chọn lọc cũng là cách để trẻ có thể tiếp cận và học hỏi tốt nhất các kĩ năng cần thiết trong cuộc sống: giao tiếp, an toàn vệ sinh, sức khỏe, tư duy về không gian, hình ảnh, khả năng ghi nhớ…

+ Những bộ sách song ngữ: Giúp trẻ tiếp cận thêm một ngoại ngữ khác ngoài tiếng mẹ đẻ thông qua cách nhận biết đồ vật, các câu chuyện… sẽ giúp trẻ thêm hứng thú và phát triển khả năng nhạy bén với ngôn từ.

Đọc sách cho trẻ như nào để tạo hứng thú cho trẻ và đạt hiệu quả tốt nhất từ việc đọc?

- Dành ít nhất 7-10 phút thực sự vui vẻ hàng ngày để đọc to cho trẻ.

- Đọc ít nhất 3 câu chuyện mỗi ngày: có thể đọc cùng một câu chuyện ba lần. Trẻ cần nghe một nghìn câu chuyện trước khi trẻ có bắt đầu học đọc.

- Đọc to một cách hào hứng. Hãy lắng nghe giọng của bạn và đừng để cho giọng của bạn trở nên nhạt nhẽo hoặc đều đều gây nhàm chán. Thả lỏng và giọng to, vui vẻ và cười nhiều. Đọc với niềm vui và sự thích thú: thực sự thích thú với bản thân và rất vui cho người nghe.

- Đọc câu chuyện mà trẻ thích, đọc đi đọc lại và luôn giữ nguyên "giọng" đọc cho từng cuốn sách (nghĩa là với cùng ngữ điệu ở mỗi trang, mỗi lần).

- Hãy để trẻ nghe thật nhiều về ngôn ngữ bằng cách nói với chúng liên tục về các bức tranh, hoặc bất kỳ thứ gì khác liên quan đến cuốn sách; hoặc hát bất kỳ bài hát cũ nào mà bạn có thể nhớ; hoặc đọc những vần thơ cho trẻ nhỏ một cách có nhịp điệu; hoặc ồn ào cùng trẻ bằng cách chơi các trò chơi vỗ tay.

 

- Tìm các vần thơ, bài hát được nhắc lại trong các cuốn sách cho trẻ và chắc chắn rằng các cuốn sách đó thật sự ngắn.

- Chơi các trò chơi cùng trẻ theo nội dung có trong sách, chẳng hạn như để trẻ hoàn thành các vần thơ và tìm những chữ cái bắt đầu tiên của trẻ và tên của bạn . Và đảm bảo rằng bạn luôn nhớ đây là một trò chơi tuyệt vời.

- Không bao giờ dạy (hoặc bắt) trẻ học đọc hoặc căng thẳng với các cuốn sách.

Nguồn: Công ty Cổ phần Đầu tư TM&PT Phúc Minh - Phúc MInh Book

Tác giả: Mầm Non Việt